أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
795
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
ابن ماسويه : جانشين [ هل ] نيم جزء كبابه و نيم جزء هال است . * پولس و ابو الخير در الحاشيه : اقطى 11 درختى است كه در ساحل دريا مىرويد . حنين مىگويد كه نام عربى آن مليح 12 و [ اما ] به عقيده من لنح 13 [ ؟ ] است ؛ مىگويند كه اين نام « قاقلا » 14 در نواحى [ نامبرده ] در بالاست . [ اقطى ] دو نوع است : يكى از آنها درختى بزرگ است و ديگر گياهى كوچك و « كامااقطى » 15 ناميده مىشود ، اما برخىها آن را « البرس البرى » 16 مىنامند . ( 1 ) . با قاقولو آشورى ارتباط دارد ( III , Low ، 500 ؛ ميمون ، 116 ) - Elettaria cardamomum White et Matern . مترادف Amomum repens Sonnerat ؛ سراپيون ، 426 ؛ ابو منصور ، 456 ؛ ابن سينا ، 610 ؛ عيسى ، 7425 ؛ II , Dozy ، 296 . جملههاى جداگانه اين عنوان در Picture ، 129 - 130 درج شده است . ( 2 ) . ككولا و تلا . ( 3 ) . ( قاقلة ) كبار - Amomum meleguete Rosc . ؛ سراپيون ، 426 ؛ عيسى ، 1312 . ( 4 ) . ( قاقلة ) صغار ، نك . يادداشت 1 . ( 5 ) . خيربوا - خيربوا ( بويا ) فارسى كه در فرهنگها با « هل ريز » ( قاقلة صغار ، I , Vullers ، 769 ؛ Lane ، 830 ) يكسان مىدانند . اما برخى از مؤلفان مىپندارند كه اين « قاقلة كبار » ( هل درشت ) است ، قس . ابن سينا 783 ؛ عيسى ، 1312 . ( 6 ) . ايل ، Platts ، 115 و Dutt ، 258 : ايلا ( el ) ؛ Elattaria لاتين از اين واژهء سانسكريت به وجود آمده است ؛ III , Low ، 499 . ( 7 ) . نسخههاى الف ، ب ، پ : ايلانجى ، بايد خواند ايلاچى ( نسخهء فارسى ) ؛ قس . Platts ، 73 ؛ Dutt ، 258 و I , Vullers ، 118 : الاچى ( el chi ) . ( 8 ) . هيل ، به فارسى « هل » ، II , Vullers ، 1494 . ( 9 ) . هال ، نك . شمارهء 1083 . ( 10 ) . بالاقماع . ( 11 ) . الاقطى ، نك . شمارهء 84 ، يادداشت 2 . ( 12 ) . يا مليح - شور ؛ چند گياه از جمله Artiplex limus L . ( عيسى ، 3 27 ) و Salsola foetida Del . ( عيسى ، 1612 ) را با اين نام مشخص مىكنند . ( 13 ) . اللنح ، شايد اللبخ ؛ نك . شمارهء 938 . ( 14 ) . القاقلّى ، نك . شمارهء 808 . آخرين قطعه از نظر مضمون به شمارهء 808 مربوط است . اما چنين اختلاط دو گياه متفاوت - قاقلة ( هل ) و قاقلى ( cakile ، شور ( گياه ) يا حرف ) ، در نزد ديگر مؤلفان نيز ديده مىشود كه به نوبهء خود اختلاط دو واژهء يونانى ( حرف ) و ( هل ) را نشان مىدهد ؛